Slika 1: Pregled pčelinjaka u proleće — Prvi znaci klasične nozemoze često se primećuju na poletalištu i prednjoj strani košnice.
Šta je Nozemoza i kako se pčele zaraze?
Nozemoza je crevna bolest koju izazivaju sićušne spore parazitskih gljivica. Kada pčela čisti košnicu ili uzima hranu zagađenu sporama, one ulaze u njen srednji crevni trakt. Tu spore klijaju, razaraju ćelije creva i onemogućavaju pčeli da vari hranu.
Postoje dva tipa ovog parazita, a razlika među njima je ključna za prepoznavanje:
| Karakteristika | Nosema Apis (Klasična) | Nosema Ceranae (Nova) |
|---|---|---|
| Glavni simptom | Jaka dijareja (proliv). Smeđe mrlje po saću, ramovima i prednjoj strani košnice. | Nema proliva. Pčele jednostavno nestaju, društvo se tiho i brzo topi. |
| Kada napada? | Krajem zime i u rano proleće (februar - april). | Tokom cele godine, a vrhunac dostiže leti. |
| Ponašanje pčela | Naduven stomak, puzanje ispred košnice sa raširenim krilima. | Pčele odlaze u prirodu po hranu i ginu van košnice od iscrpljenosti. |
Slika 2: Staro, crno saće je glavni rezervoar spora nozemoze. Redovna zamena voska je najbolja preventiva.
Glavni uzroci: Šta aktivira bolest?
Spore nozemoze su u manjoj ili većoj meri prisutne u skoro svakoj košnici. Bolest eksplodira kada imunitet društva padne usled stresa. Najčešći okidači su:
- Loša zimska hrana: Ako pčele zimi jedu medljikovac (šumski med) koji je pun nesvarljivih materija, creva im se prepune, što dovodi do stresa i dijareje u samoj košnici.
- Vlaga u košnici: Loša ventilacija tokom zime stvara kondenz i idealne uslove za razvoj gljivica.
- Nemir u toku zime: Često otvaranje košnice, miševi ili udarci vetra teraju pčele da troše više hrane, prepunjuju creva i obolevaju.
Slika 3: Dodavanje dodataka ishrani (suplemenata) u šećerni sirup krajem leta i početkom proleća pomaže u obnavljanju crevne flore pčela.
Prevencija i lečenje (Bez antibiotika)
Važno je znati: Upotreba antibiotika (poput Fumagilina) u pčelarstvu je strogo zabranjena u Evropi jer ostavlja tragove u medu. Borba protiv nozemoze se danas zasniva isključivo na higijeni i jačanju imuniteta:
- Zamena saća: Svake godine zamenite 30% starog (crnog) saća novim satnim osnovama. Staro saće je puno spora.
- Korišćenje preparata na bazi joda i biljaka: Dodavanje biljnih preparata (poput Nozevita ili sličnih tinktura) u prolećni sirup ili pogaču stvara zaštitni sloj u crevima pčele i sprečava klijanje spora.
- Dezinfekcija opreme: Prazne ramove i košnice koje su bile zaražene obavezno dezinfikujte sirćetnom kiselinom (80%) u zatvorenim najlonskim vrećama pre ponovne upotrebe.
- Pravilno uzimljavanje: Obezbedite kvalitetnu zimsku zalihu (čist cvetni med ili invertovani sirup dodan na vreme u avgustu) i dobru ventilaciju (antivarozne podnjače).
⚠️ Upozorenje: Medljikovac pred zimu
Ako pčele u kasno leto donesu veću količinu medljike (šumskog meda), obavezno je izvrcajte pre uzimljavanja i zamenite je kvalitetnim šećernim sirupom. Medljikovac ima visok sadržaj minerala koji pčele zimi ne mogu da svare, što je garantovani okidač za nozemozu.
Pratite zamenu saća i zimsku prihranu
Dobra evidencija je pola zdravlja. U aplikaciji Keva Matica zapišite tačno koliko ste kilograma sirupa dali svakoj košnici i koje ste godine zamenili ramove.
Započni vođenje evidencije